XU HƯỚNG ĐẦU TƯ ĐỘI TÀU CONTAINER ĐANG THAY ĐỔI: VAI TRÒ NGÀY CÀNG QUAN TRỌNG CỦA TÀU FEEDER

Sau nhiều năm tập trung vào cuộc đua đóng tàu container siêu lớn (Ultra Large Container Ship – ULCS), chiến lược đầu tư đội tàu của các hãng vận tải biển đang có sự dịch chuyển đáng chú ý. Bên cạnh các tàu mẹ phục vụ tuyến xuyên đại dương, nhiều hãng tàu đang tăng đầu tư vào phân khúc tàu feeder và tàu container cỡ trung nhằm hoàn thiện mạng lưới khai thác, nâng cao tính linh hoạt và đáp ứng những thay đổi của chuỗi cung ứng toàn cầu.

Đây không phải là dấu hiệu cho thấy “kỷ nguyên tàu siêu lớn” đã kết thúc. Thay vào đó, ngành vận tải container đang bước vào giai đoạn tái cân bằng cơ cấu đội tàu, trong đó mỗi phân khúc đảm nhận một vai trò riêng trong mạng lưới vận tải.

Một trong những tín hiệu rõ nhất là cơ cấu đơn đặt đóng mới trên thị trường. Theo dữ liệu của Linerlytica, xét về số lượng tàu, gần 74% đơn đặt đóng mới toàn cầu hiện thuộc nhóm tàu dưới 6.500 TEU. Điều này cho thấy các hãng tàu đang dành nhiều sự quan tâm hơn đến đội tàu feeder và tàu cỡ trung để tăng khả năng kết nối giữa các cảng khu vực với các tuyến vận tải quốc tế.

Động lực đầu tiên đến từ sự thay đổi trong mô hình khai thác. Nếu trước đây tàu mẹ thường ghé nhiều cảng để gom hàng thì hiện nay, mô hình Hub-and-Spoke (Trục – Nan hoa) ngày càng được áp dụng rộng rãi. Theo đó, các tàu container cỡ lớn tập trung khai thác giữa các cảng trung chuyển quốc tế, còn tàu feeder đảm nhận việc vận chuyển hàng hóa từ các cảng khu vực đến cảng trung chuyển và ngược lại. Cách tổ chức này giúp rút ngắn thời gian hành trình, nâng cao độ tin cậy của lịch tàu và tối ưu hiệu quả khai thác.

Vai trò của đội tàu feeder cũng được thể hiện rõ qua hoạt động thương mại nội vùng. Theo Linerlytica, tuyến Intra-Far East hiện có hơn 2.170 tàu container đang hoạt động, nhiều nhất thế giới, nhưng sức chở bình quân chỉ khoảng 1.572 TEU. Điều đó cho thấy phần lớn hàng hóa trong khu vực vẫn được kết nối thông qua các tàu container cỡ nhỏ và cỡ trung trước khi tham gia vào mạng lưới vận tải quốc tế.

Bên cạnh đó, sự dịch chuyển của chuỗi cung ứng toàn cầu cũng đang tạo thêm động lực cho phân khúc này. Xu hướng đa dạng hóa sản xuất sang Việt Nam, Ấn Độ, Indonesia, Malaysia hay Mexico làm gia tăng nhu cầu vận chuyển trên các tuyến nội vùng, nơi nhiều cảng biển chưa đủ điều kiện tiếp nhận tàu siêu lớn. Trong bối cảnh đó, tàu feeder trở thành giải pháp phù hợp nhờ khả năng khai thác linh hoạt, kết nối hiệu quả giữa các trung tâm sản xuất với các cảng trung chuyển quốc tế.

Yếu tố môi trường cũng đang thúc đẩy quá trình đổi mới đội tàu. Từ năm 2026, Hệ thống mua bán phát thải của Liên minh châu Âu (EU ETS) đã áp dụng đầy đủ đối với lượng phát thải thuộc phạm vi điều chỉnh, cùng với các tiêu chuẩn EEXI và CII của Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO). Trong khi đó, một tỷ lệ đáng kể đội tàu feeder trên thế giới đã có tuổi đời trên 20 năm, buộc các hãng tàu phải đầu tư thế hệ tàu mới có hiệu quả năng lượng cao hơn, tiết kiệm nhiên liệu hơn và sẵn sàng sử dụng các loại nhiên liệu thay thế như LNG hoặc methanol trong tương lai.

Trong những năm tới, giới chuyên môn nhận định các hãng tàu sẽ không còn chỉ cạnh tranh bằng kích thước đội tàu mà sẽ tập trung nhiều hơn vào khả năng tối ưu toàn bộ mạng lưới vận tải. Điều này đồng nghĩa với việc tàu mẹ vẫn giữ vai trò chủ lực trên các tuyến xuyên đại dương, trong khi đội tàu feeder tiếp tục là mắt xích quan trọng kết nối các cảng khu vực với các trung tâm trung chuyển.

Đối với Việt Nam, xu hướng này mở ra cơ hội phát triển các tuyến feeder, nâng cao vai trò của hệ thống cảng biển trong mạng lưới vận tải nội Á và quốc tế. Đồng thời, đây cũng là điều kiện để các doanh nghiệp logistics mở rộng dịch vụ vận tải đa phương thức, gia tăng năng lực kết nối chuỗi cung ứng và nâng cao khả năng cạnh tranh trong bối cảnh thương mại khu vực tiếp tục tăng trưởng.